На 19 ноември 2025, во с. Ростуше се одржа јавна расправа за поттикнување иницијатива за преземање на конкретни мерки за задржување на што е можно поголем број на ученици во локалното средно училиште, преку активирање на образовната администрација, локална управа, бизнис заедница и семејствата, и најважно од се прилагодување на општинското Средно училиште за потребите и интересите на учениците и заедницата.
Иницијатор на расправата беше локалната граѓанска организација ЗЕУКС Тритон, која во приодот од 10 до 30 октомври 2025 спроведе анкетно истражување со 94 испитаници (46 ученици од деветто одделение и 48 родители) и обезбеди солидна база за разбирање на феноменот на миграција на ученици од руралната општина Маврово и Ростуше кон градските средни училишта.
Анкетното истражување се занимава со детектирање на главните причини поради кои повеќето од учениците кои завршуваат основно образование во општина Маврово и Ростуше, одлучуваат да продолжат со средношколското школување надвор, во градска средина.
Истражувањето ги испитува факторите што влијаат на одлуката за избор на средно училиште, со посебен фокус на миграцијата кон градските училишта наспроти останувањето во локалните образовни институции.
Основните наоди покажуваат масовна тенденција кон градските училишта, каде 76.1% од учениците веруваат дека ќе имаат подобри можности доколку учат во град, додека 78.3% имаат пријатели кои планираат да се запишат во градско училиште. Меѓутоа, постои значителен сегмент на неодлучни семејства (30-40%) кои претставуваат критична целна група за интервенции и кампањи за задржување на учениците во локалните училишта.
Најзначајниот фактор што ги привлекува учениците кон градските училишта е недостатокот на посакувани стручни насоки во локалните училишта (просечна оценка 4.44 од 5), при што 72.1% од учениците дале највисока оценка на овој фактор. Паралелно, 72.3% од родителите го наведуваат квалитетот на настава како главна причина за избор на училиште. Од друга страна, 68.1% од родителите се изјасниле дека би го поддржале локалното училиште доколку условите се подобрат, што укажува на простор за стратешки интервенции.
Јавната расправа ги активираше локалните заинтересирани страни и создаде основа за конкретни решенија насочени кон целта од задржување на максимален број на ученици во локалното средно училиште. Успешната стратегија за задржување на учениците мора да биде повеќедимензионална преку воведување на релевантни стручни профили, видливо подобрување на инфраструктурата и опремата, агресивна и транспарентна комуникација за квалитетот на локалното образование, и целна финансиска поддршка за критичниот сегмент на неодлучни семејства. Критично е да се разбере дека емотивните апели и близината до семејство не се доволно силни мотиватори – родителите и учениците бараат објективни докази за квалитет, можности и иднина.
Иницијативата на ЗЕУКС Тритон се рализира во рамките на проектот „Здружени за активно граѓанство“, поддржан од Европската Унија.
Насловната илустрација е генерирана со користење ChatGPT
